Piše: Jelena Gavrilović, dramaturškinja
U okviru 46. Borinih pozorišnih dana, 26. oktobra, na sceni Pozorišta „Bora Stanković“ u Vranju izvedena je predstava „Moje pozorište“, autorski projekat Borisa Liješevića u produkciji beogradskog Ateljea 212.
U pitanju je autobiografska predstava kojoj se autor, polazeći od sopstvenih sećanja, porodičnih odnosa i profesionalnih iskustava, bavi pitanjima identiteta, odrastanja, umetničke autentičnosti i odnosa između života i pozorišta.
Liješević gradi fragmentarnu strukturu u kojoj se različiti periodi njegovog života prepliću sa razmišljanjima o pozorištu kao prostoru ličnog izražavanja.
Predstava počinje naizgled jednostavnim pitanjem: „Ko sam ja?“, iz kojeg se postepeno razvijaju dve međusobno povezane priče. Prva prati Liješevićev život, od mladosti i odrastanja u Budvi do složenih odnosa sa roditeljima, bratom i prijateljima, dok se druga odnosi na njegov profesionalni put, umetničke ambicije i kompromise koje je tokom karijere pravio.
Ove dve ravni nisu strogo razdvojene, već se neprestano dopunjuju, pokazujući koliko su lična iskustva važna za formiranje umetničkog identiteta. Karakteristika predstave jeste i način na koji je Liješević u njoj odlučio da predstavi samog sebe.
Nebojša Ilić tumači odraslog Borisa, istovremeno preuzimajući ulogu pripovedača koji povezuje različite epizode iz života, dok Ana Mandić predstavlja njegovu mlađu verziju, ali i njegov umetnički dar, sa kojim glavni junak vodi svojevrsni unutrašnji dijalog.
Sam Liješević takođe je prisutan na sceni, posmatra izvođenje, povremeno interveniše i učestvuje u rekonstrukciji sopstvenih sećanja, čime pozorište postaje mesto susreta čoveka sa prethodnim verzijama sebe, kao i prostor u kojem se preispituje mogućnost da se lična prošlost uopšte verno predstavi.
Dramaturgija predstave, koju je uz autora oblikovao Dimitrije Kokanov, zasniva se na nizu epizoda, među kojima su odlazak šesnaestogodišnjeg Borisa na koncert grupe U2 u Budimpešti 1993. godine, ispraćaj brata u vojsku, porodične svađe, razvod roditelja i smrt oca.
Ovi događaji su predstavljeni kao iskustva čije značenje postaje jasnije tek sa vremenske distance, a posebno je zanimljivo što Liješević ne insistira na očekivanim emocionalnim reakcijama. Trenuci od kojih bi se očekivala velika radost ponekad donose razočaranje, dok se u iskustvima gubitka otvaraju neočekivana saznanja.
Važan deo u porodičnoj priči zauzima Borisov odnos sa ocem, kojeg tumači Vojin Ćetković. Njihov odnos obeležavaju nerazumevanje, emotivna uzdržanost i potreba za bliskošću koja često ostaje neizgovorena.
Nakon očeve smrti, pronalazak njegovog dnevnika otkriva sinu deo očevog života koji mu je do tada bio nepoznat, uključujući i ljubavnu vezu započetu nakon razvoda. Time se postavlja pitanje koliko zaista poznajemo svoje roditelje i u kojoj meri ih posmatramo isključivo kroz njihov odnos prema nama.
Očeva ličnost prestaje da bude samo figura roditeljskog autoriteta i postaje složen, samostalan čovek, sa sopstvenim željama, promašajima i neostvarenim mogućnostima. Porodične odnose dodatno oblikuju likovi majke i brata, koje tumače Branka Šelić i Bojan Žirović.
Njihove scene donose drugačiji ritam i humor, koji često proizlazi iz svakodnevnih porodičnih situacija, nesporazuma i protivrečnosti koje karakterišu međuljudske odnose.
Drugi tematski tok odnosi se na Liješevićev položaj umetnika. Kroz razgovore sa sopstvenim darom, otvaraju se pitanja stvaralačke odgovornosti, profesionalnih kompromisa i odnosa između umetničkog uspeha i ličnog zadovoljstva.
Uprkos priznanjima i ostvarenoj karijeri, Boris preispituje koliko je puta odustajao od sopstvenih ideja i koliko je u svom radu zaista uspevao da bude autentičan.
Ovaj sukob predstavlja svojevrsnu paralelu njegovom odnosu sa ocem: kao što u privatnom životu pokušava da razume i prihvati prošlost, tako u umetničkom nastoji da prepozna sopstvene strahove i ograničenja.
Zanimljiv je i odnos između stvarnosti i fikcije. Iako predstava polazi od autobiografskog materijala, ona nije nužno dokumentarna rekonstrukcija autorovog života. Pojedine scene predstavljaju ono što se zaista dogodilo, dok druge otvaraju mogućnost zamišljenih susreta i razgovora koji nikada nisu ostvareni.
Upravo u toj razlici između sećanja, stvarnog događaja i njegove scenske rekonstrukcije, shvatamo da je ovde pozorište iskorišćeno i kao prostor za ispitivanje svega onoga što je autor u toj prošlosti mogao da uradi drugačije. Scenski prostor, koji je oblikovao Saša Ivanović, prati ovakvu dramaturšku koncepciju.
Na sceni su prisutne fotografije iz autorovog privatnog života, koje uspostavljaju vezu između stvarnih ljudi i njihovih pozorišnih interpretacija. Kostimografija Marine Sremac i muzika LP Dua doprinose atmosferi predstave, dok svedenost scenskih sredstava omogućava da glumački odnosi i izgovoreni tekst ostanu u prvom planu.
"Moje pozorište" istovremeno je porodična priča, autobiografska ispovest i predstava o samom pozorištu. Ona ne polazi samo od života jednog reditelja, već i od načina na koji čovek razume sebe kroz odnose sa drugima, kroz uspomene i kroz odluke koje je donosio.
Liješevićev autorski postupak pokazuje kako svakodnevni, naizgled mali događaji mogu postati dramski materijal, a lično iskustvo polazište za šira pitanja o identitetu, prolaznosti i stvaralaštvu.
O autorki
Jelena Gavrilović rođena je 2005. u Novom Sadu. Studentkinja je druge godine Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu, na smeru Dramaturgija. Sarađivala je sa različitim kulturnim i umetničkim organizacijama, među kojima je i Kazalište Ulyesses na Brijunima. Koautor je scenarija za vebseriju „Bolji“ koja je trenutno u postprodukciji. Učestvovala je i u realizaciji radijske emisije „Samo na čas“ na Slobodnom radiju SKC. Član je Kulturno-umetničkog udruženja mladih u Beogradu. Razvija pozorišne, filmske i televizijske projekte, sa posebnim interesovanjem za društveno angažovane teme i savremene oblike pripovedanja.
