Piše: Tomislav R. Simonović
Dr Kosta Jovanović rođen je u Vranju u septembru 1875. godine. Otac mu je bio terzija i „narodni učitelj“. Pošto srpske škole u to vreme nisu postojale, želeo je da opismeni male Vranjance, pa je u svojoj kući okupljao srpsku decu i učio ih. Bio je naprednih ideja, a u Vranju se kao senzacija prepričavalo da je sa suprugom išao uporedo, a ne ispred nje.
Kada mu je bilo tri godine, 1878, u vreme oslobođenja Vranja od Turaka, Turci su mu silovali majku Veliku i ubili je na pragu kuće, a kuću zapalili. Iako trogodišnjak, u život je poneo bolnu i krvavu sliku turskog nasilja, koju je najslikovitije opisala njegova vršnjakinja, srpska književnica rodom iz Paraćina, naturalizovana Vranjanka Vuka Pop Mladenova:
„Samo da vi vidim grbinu, vero turska! Koj ve dovede u ovaj božji dar!? Da ne odgolite, krv da ni popijete; izmećari da ne napravite, bre!“
U opštem metežu koji je vladao prilikom oslobođenja Vranja, da bi sačuvali glavu bežali su i Srbi i Turci. Otac je poveo trogodišnjeg sina prema Beogradu, ali ga je kod Bagrdana izgubio. Prihvatili su ga nepoznati ljudi, a kada je odrastao, dali su ga na zanat.
Morao je da beži od „gazde“ koji ga je tukao, jer je noću, pri svetlosti žara iz ognjišta, sam učio da čita. Na pitanje učitelja u Jagodini kako se zove, odgovorio je: „Kosta“. Pošto prezime nije upamtio, rekao je da mu se otac zvao Andon, a deda Jovan. „Novi“ roditelji odlučili su da mu po dedinom imenu daju prezime Jovanović.
U Požarevcu je završio šesti razred gimnazije. Kako je osećao da u mestu školovanja i u Beogradu ne postoji adekvatna škola, odlučio je da ode u Beč. Nije poznato šta bi tamo upisao. Kao maloletan i bez novca vraćen je sa austrijske granice.
U Beogradu je upisao Zemljomersku školu, koju je uspešno završio. Postao je zemljomer-geometar i lako dobio posao u srpskom državnom katastru. Po potrebi je često bio raspoređivan u nekoliko gradova Srbije i Bugarske, a najviše je boravio u Sofiji, gde je radio na izradi regulacionih planova.
Kako je u detinjstvu upoznao nevolje siromašnih, počeo je socijalnu i političku borbu. Tako je 1892. i 1893. agitovao među radnicima, 1894. u Smederevu sazvao zbor radi osnivanja socijaldemokratske partije, a 1895. postao saradnik Socijaldemokrata. Godine 1897. sa Jovanom Skerlićem, Dragišom Lapčevićem i Miloradom Popovićem pokrenuo je "Radničke novine".
U Bugarskoj je upoznao socijalistkinju Stojanku-Canku Dragnevu, sa kojom je sklopio brak i 1900. godine se vratio u Beograd. Pokrenuo je list "Napred" po ugledu na nemački list Hermana Vendela „Vorwärtz“(Napred), organ Socijaldemokratske partije Nemačke (SPD) s ciljem okupljanja i organizovanja radnika, (Herman Vendel, novinar i publicista sa srpskom vojskom prešao preko Albanije, u Nemačkoj je objavio vest o Borinoj smrti). Za ovaj list Triša Kaclerović je rekao da je to prvi socijalistički list u Srbiji u 20. veku, iako je izašlo svega devet brojeva. Pod pritiskom reakcije Aleksandra Obrenovića, list Koste Jovanovića Napred prestao je da izlazi u januaru 1901. godine.
Jovanović je marta 1901. osnovao "Beogradsko radničko društvo", prvu radničku organizaciju u Srbiji, koja je ujedno bila i prva socijalistička organizacija. Iste godine organizovao je prve radničke sindikate: metalske, drvodeljske, građevinske, knjigovezačke, fabričke, radnike i dr.
„Po duhu i načinu rada imale su moderno obeležje“, napisao je Triša Kaclerović u „Istoriji socijalizma“. Jovanović je sva ova udruženja povezao u jedinstvenu organizaciju - "Radnički savez". U novoosnovanoj Socijaldemokratskoj partiji bio je prvi sekretar. Sa Skerlićem, Miloradom Popovićem i drugima krajem 19. veka "ponovo je digao zastavu socijalizma", koju je nosio čitavu deceniju.
Dvadesetih godina XX veka Svetislav Stefanović pokrenuo je "Dnevni list", čiji su saradnici bili najznačajniji politički i kulturni predstavnici Srbije: Slobodan Jovanović, Jovan Skerlić, Mladen Žuričić i Kosta Jovanović. Milan Grol je u knjizi "Iz predratne Srbije" pišući o "Dnevnom listu" zabeležio:
„Za sve vreme oko Dnevnog lista predstavljala je levicu u stranci radikalne demokratije (samostalaca), a u toj političkoj levici Skerlić i Kosta Jovanović krajnju levicu socijalnu. Od starije generacije učenika Svetozara Markovića ovu borbu je jedino prihvatio Dragiša Lapčević kada su odbili da prihvate dogmatični socijalizam. Dolaskom kralja Petra Karađorđevića na presto nastala je nova era u istoriji Srbije. U socijalističkim redovima više nije bilo jedinstva. Skerlić, Lapčević, Milorad Popović i Kosta Jovanović propovedali su legalnu borbu za radnička prava dok su mlađi - Tucović, Dragović i Dušan Popović - vodili borbu protiv buržoazije i savremene države".
Razočaran, Kosta Jovanović napušta političku i sindikalnu borbu. Zahvaljujući svom profesoru Milanu Andonoviću, dobija stipendiju i 1904. godine odlazi na studije u inostranstvo. Studira u Berlinu i Bonu na Poljoprivrdenoj akademiji, kulturnu tehniku a zatim poljoprivredu.
U Beograd se vraća 1907. godine i dobija posao u Ministarstvu privrede, na osnivanju i kontroli stručnih, profesionalnih škola. Opširnu studiju „Profesionalna nastava“ objavio je u „Srpskom književnom glasniku“ i italijanskom časopisu "L’istruzziono professionale". Jovanović se sa Skerlićem pridružuje Samostalnoj radikalnoj stranci, budućoj Demokratskoj, na čijem je čelu bio Jaša Prodanović. Aktivno sarađuje u "Dnevnom listu". Kada je Prodanović postao ministar privrede, Jovanović je radio na sprovođenju reformi i na izradi Zakona o radnjama.
Godine 1910. bio je sekretar beogradske Trgovačke komore. U Prvom svetskom ratu, teško bolestan odlazi u Francusku na mesto sekretara Trgovačke komore. Za propagandu u Francuskoj napisao je na francuskom jeziku, obimnu brošuru "La Serbie economique" i više članaka u francuskim listovima i časopisima.
Posle rata bio je načelnik novoosnovanog ministarstva Socijalne politike i narodnog zdravlja, gde ostaje kratko vreme, jer je izabran za predsednika beogradske Opštine, na toj dužnosti do 20. avgusta 1920. godine.
Na opštinskim izborima te godine većinu je dobila komunistička stranka (Filip Filipović 3.268 glasova, Mihailo M. Marjanović, bivši potredsednik beogradske Opštine nosilac radikalske liste 3.380 glasova, dr Kosta Jovanović, načelnik ministarstva u penziji, demokratski kandidat sa 2.820 glasova).
Ministarstvo unutrašnjih poslova sprečilo je da komunisti preuzmu upravu Beogradske opštine. Zbog toga Jovanović podnosi ostavku, a na novoj dužnosti nastavlja da radi na rešavanju komunalnih problema Beograda. Paralelno je bio i opštinski odbornik i honorarni profesor Političke ekonomije na Poljoprivrednom fakultetu beogradskog Univerziteta.
Sarađivao je u brojnim časopisima: Srpskom književnom glasniku, Misao, Život i rad, Politika, Pravda, a dr Božom Markovićem, Milanom Grolom i Bokom Vlajićem od 1922. godine saradnik je Nedeljnog glasnika. Na zborovima Demokratske stranke propagirao je federalističko uređenje države i uspostavljanje odnosa sa Sovjetskim Savezom.
Osnovao je Društvo socijalnih radnika, preteču Socijalnog društva i Društva za ekonomsku i socijalnu politiku, čiji je cilj bio sistematsko proučavanje socijalnih problema.
Poslednji opštinski izbori u Kraljevini Jugoslaviji održani su 1926. godine. Od 24 glasačka mesta u Beogradu, čak 23 su istakla Kostu Jovanovića kao kandidata za predsednika Opštine, na listi Demokratske stranke. Protiv njega bilo je samo jedno glasačko mesto - Terazije, središte krupnog kapitala.
Na molbu predsednika Demokratske stranke Ljubomira Davidovića, Jovanović je formalno ustupio mesto predsednika Opštine Kosti Kumanudiju, koji je gotovo sve vreme bio ministar pa je Jovanović u praksi obavljao poslove gradonačelnika. Radovi koje je tada sproveo bili su od epohalnog značaja; kaldrmisanje Beograda, proširenje vodovoda, modernizacija električne centrale, uređenje brojnih parkova, podizanje radničkih skloništa, dečjih obdaništa i drugih socijalnih ustanova.
Već 15. februara 1929. opštinska uprava je smenjena nakon uvođenja Šestojanuarske diktature, jer je Kosta Jovanović denunciran kod kralja kao „komunist“ koji podiže radnička predgrađa i asfaltira ulice periferije „radi lakšeg dovođenja topova za obaranje vlasti“.
Iako bolestan, nastavio je da se bori protiv tuberkuloze. Kao potpredsednik Beogradske opštine organizovao je i otvorio "Svečanu akademiju Lige protiv tuberkuloze", na kojoj su govorili najistaknutiji stručnjaci: dr Ljubomir Stojanović, dr Andrija Štampar, dr Tihomir Simić, dr Radosavljević, doktorka Nešković i dr Hranislav Joksimović.
Tom prilikom štampana je i poštanska marka nominalne vrednosti jednog dinara, kao pomoć za lečenje obolelih od tuberkuloze. Jovanović je imao kuću u Višegradskoj ulici, u kojoj je bila smeštena Dečja bolnica Škotlanđanke dr Ketrin Mekfejl, u kojoj je radio vranjski lekar dr Dimitrije Jovčić, kasnije član SANU.
Do kraja života dr Kosta Jovanović borio se protiv korupcije novopostavljene opštinske vlasti. Zbog toga je protiv njega pokrenut sudski postupak. Četrnaest advokata dobrovoljno se prijavilo da ga brani, i Jovanović je bio oslobođen. Jedan od advokata, Milorad Bogdanović napisao je i objavio knjigu Pretres dr Kosti Jovanoviću po tužbi Suda Opštine grada Beograda na 350 strana, štampanu u štampariji „Orao“ na Topličinom vencu 1930.
Jedna ulica na Voždovcu nosi njegovo ime. Stanovnici Ulice Koste Jovanovića veruju da ona nosi ime arhitekte Koste Jovanovića, što je potpuno netačno.
Hrončar Vranja Rista Simonović vodio je prepisku sa njegovom ćerkom, profesorkom francuskog jezika Mirjanom Jovanović, kako bi sakupio sve radove dr Koste Jovanovića. Ona mu je dostavila spisak nekoliko desetina radova koje je Jovanović objavio u domaćim i stranim časopisima.
Kao sekretar beogradskog Radničkog društva pisao je 1902. godine o sindikalnom pokretu u Danskoj o čemu je u "Srpskom književnom glasniku" objavljena vest.
Dr Kosta Jovanović je umro 1. maja 1930. godine u 54. godini života.
S ahranjen je na Novom groblju u Beogradu.
