Predstava „Una“, u produkciji teatra iz Beograda, prema motivima istoimenog romana Mome Kapora, a u dramatizaciji Stevana Koprivice i režiji Dejana Projkovskog, izvedena je pete večeri 46. „Borinih pozorišnih dana”.
Jedno od najpoznatijih dela jugoslovenske savremene književnosti ovom postavkom dobija novo scensko čitanje, u kojem se intimna priča o ljubavi sredovečnog profesora i mlade studentkinje prepliće sa pitanjima političke moći, akademskih sloboda, društvenih promena i lične odgovornosti.
U središtu radnje nalazi se Mišel Babić (Nikola Ristanovski), ugledni profesor sociologije medija, intelektualac prepoznatljiv po svojim provokativnim javnim nastupima i kritičkom odnosu prema društvenim institucijama. Njegov život menja susret sa studentkinjom Unom Vojvodić (Magdalena Mijatović), koja mu prilazi pod izgovorom da želi da uradi intervju. Međutim, iza njenog interesovanja stoji politička intriga: prorektor Dukić (Marko Gvero) koristi Unu kako bi prikupio informacije o profesorovim političkim stavovima i mogućim namerama. Odnos koji započinje kao pokušaj manipulacije postepeno prerasta u ljubavnu vezu, čije posledice prevazilaze privatni život dvoje protagonista.
Dramatizacija Stevana Koprivice sažima Kaporovo delo na četiri lika. Iako je Unin i profesorov ljubavni odnos centralni pokretač radnje, političke okolnosti i porodični odnosi neposredno doprinose razvoju sukoba. Značajnu ulogu imaju i profesorova supruga Olga (Sena Đorović) i prorektor Dukić. Njih dvoje predstavljaju različite dimenzije posledica koje ova nesvakidašnja ljubavna veza proizvodi: Olga ukazuje na cenu koju profesorove odluke imaju u njegovom privatnom životu, dok Dukić otelotvoruje politički oportunizam i instrumentalizaciju akademskih institucija.
Zanimljiv je način na koji predstava obrađuje društveni i politički kontekst. Profesorova predavanja, pored toga što su sredstvo karakterizacije glavnog junaka, su i prilika za direktno obraćanje publici. Kroz njih se otvaraju pitanja demokratije, studentskog bunta, kolektivne odgovornosti, ideoloških podela i položaja intelektualca u društvu. Koprivica pritom svesno povezuje različite istorijske trenutke. Svet predstave nije precizno smešten ni u osamdesete godine prošlog veka, kada se dešava radnja romana, ni u savremenu Srbiju, već funkcioniše kao prostor u kojem se prepoznaju slični mehanizmi političkog pritiska i kontrole.
Režija Dejana Projkovskog oslanja se na stilizaciju i vizuelno naglašavanje osnovnih tematskih motiva. Scenografija Valentina Svetozareva oblikuje prostor koji istovremeno sugeriše javnu i privatnu sferu.
Posebno su upečatljivi transparenti koji okružuju scenu, prizivajući atmosferu protesta i političkog nezadovoljstva. Njihovo pretvaranje u knjige uspostavlja zanimljivu vezu između obrazovanja, intelektualnog otpora i političkog delovanja. Nasuprot tome, intimni prostor Mišelovih i Uninih susreta oblikovan je transparentnim, plastičnim materijalima, čime se naglašava privid privatnosti njihovog odnosa. Iako pokušavaju da svoju vezu zaštite od spoljašnjeg sveta, njihova intima od početka ostaje izložena tuđim interesima i pogledima. Ljubavne scene režirane su kroz stilizovani pokret, uz muziku Gorana Trajkoskog. Umesto grafičkog prikazivanja erotike, Projkovski koristi koreografski oblikovane prizore koji naglašavaju emocionalnu i fizičku privlačnost dvoje protagonista.
Glumački ansambl doprinosi značajnom kvalitetu ove postavke. Nikola Ristanovski profesora Babića oblikuje kao harizmatičnog, duhovitog i intelektualno samouverenog čoveka, iza čije se javne slike postepeno otkrivaju umor, razočaranje i unutrašnja nesigurnost. Njegov Mišel je istovremeno predstavljen kao moralni autoritet i kao čovek čija su načela u sučeljavanju sa njegovim slabostima. Magdalena Mijatović u ulozi Une uspešno kombinuje mladalačku samouverenost, provokativnost i emocionalnu ranjivost. Njena Una, za razliku od Kaporove Une, aktivna je učesnica odnosa, i ne služi samo kao predmet muške fantazije. Sena Đorović liku Olge daje značajnu dramsku težinu, naročito u trenucima kada preispituje sopstveni položaj u odnosu sa suprugom i postepeno postaje svesna granica sopstvenog pristajanja na takav odnos. Marko Gvero, sa druge strane, Dukića oblikuje kao bahatog, proračunatog i politički prilagodljivog čoveka, čije ponašanje otkriva način na koji se institucionalna moć koristi za ostvarivanje ličnih interesa.
„Una”, između ostalog, otvara i pitanje odnosa ljubavi i slobode, odnosno mogućnosti slobodnog izbora u okolnostima neravnopravnih odnosa moći. Mišel i Una pripadaju različitim generacijama, imaju različit društveni položaj i različite životne mogućnosti. Samim tim je nemoguće njihov odnos posmatrati isključivo kao romantičnu priču o dvoje ljudi koji se suprotstavljaju društvenim konvencijama. On podrazumeva i pitanja autoriteta, zavisnosti, odgovornosti i posledica ličnih odluka.
Sve u svemu, ovo je vizuelno promišljena predstava koja uspešno povezuje poznati književni predložak sa savremenim društvenim pitanjima, ispitujući odnos između intimnog i političkog, sa uverljivim glumačkim interpretacijama koje poznatim likovima daju drugačije ruho i novu slojevitost, a publici donosi priču o ljudima koji pokušavaju da sačuvaju svoju slobodu i dostojanstvo u svetu u kojem se privatni život teško može odvojiti od društvenih prilika.
O autorki
Jelena Gavrilović rođena je 2005. u Novom Sadu. Studentkinja je druge godine Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu, na smeru Dramaturgija. Sarađivala je sa različitim kulturnim i umetničkim organizacijama, među kojima je i Kazalište Ulyesses na Brijunima. Koautor je scenarija za vebseriju „Bolji“ koja je trenutno u postprodukciji. Učestvovala je i u realizaciji radijske emisije „Samo na čas“ na Slobodnom radiju SKC. Član je Kulturno-umetničkog udruženja mladih u Beogradu. Razvija pozorišne, filmske i televizijske projekte, sa posebnim interesovanjem za društveno angažovane teme i savremene oblike pripovedanja.
