U Vranju i lokalnim zajednicama krajnjeg juga Srbije, iza zatvorenih vrata i tišine svakodnevice, nalaze se priče žena koje su preživele nasilje i odlučile da progovore. I njima je stalo do interesa javnosti, ali i do pravde i konačnog rastanka sa životom pretvorenim u pakao.
Pod velom potpune anonimnosti i zaštićenosti žena koje su nekada bile žrtve, Vranje news donosi njihove glasove. Ne kao statistiku, već kao svedočanstva borbe, straha, ali i upornosti. Kroz raznolika iskustva sagovornica, uočljivo je kako izgleda put od prepoznavanja nasilja do pokušaja njegovog prevazilaženja. Iako svaka od tri priče tri različite žene nosi jedinstvene okolnosti, među njima se prepliću zajedničke teme – ćutanje, stigma, ali i potraga za podrškom i sigurnošću.
Kroz ove storije vidi se i uloga institucija, porodice i lokalne zajednice u procesu oporavka žena koje su preživele nasilje. Koliko je podrška dostupna, a koliko ostaje nedostižna, jedno je od ključnih pitanja koje se nameće kroz njihove ispovesti. Uprkos preprekama, priče ovih žena otkrivaju i izuzetnu snagu i otpornost. Njihova iskustva svedoče o važnosti solidarnosti, razumevanja i pravovremene pomoći.
Ovaj članak nastoji da osvetli ne samo težinu problema, već i mogućnosti izlaska iz kruga nasilja. Sva imena u daljem tekstu su izmišljena, a priče su objavljene u konsultacijama i uz mentorsku podršku ljudi iz Odbora za ljudska prava u Vranju, organizacije sa tridesetogodišnjim iskustvom u zaštiti žrtava, kao i sa aktivistkinjama SOS telefona u Vranju.
Jedna od žena, zvaćemo je Helena, priča za Vranje news da je u njenom slučaju nasilje počelo “odmah po rođenju ćerke”, a da se vremenom intenzitet nasilja pojačavao.
“Neke sitnice, bezazlenosti dovele su do toga da moj partner udari dete, toliko jako da je devojčici odmah potekla krv iz nosa. Kad sam prišla da zaštitim ćerku, on me je išutirao nogama, udarao me i rukama po celom telu, kao da sam neki predmet. U nekoliko navrata je moje dete prebio i kaišem, zbog čega se devojčica u takvim situacijama više puta upiškila od straha”, navodi Helena.
Njen partner je “konstantno bio pod uticajem alkohola”, dodaje naša sagovornica.
“U više navrata me i silovao, amnogo puta me isprebijao. Znao je da me isprebija, pa da me potom siluje. Pred kraj te agonije, duge dve, tri godine, tokom kojih sam svu našu decu izdržavala sa 5.500 dinara mesečno, ignorisao nas je, nije nam davao svoj novac. Onda je došla faza kada je pretio da će sve da nas pobije”, navodi sagovornica Vranje news-a.
Tada je odlučila da pozove policiju, slučaj je završio na sudu, ali to nasilnika, kako navodi naša sagovornica, “uopšte niije uplašilo”.
“Kada sam videla kakva je stvar, odlučila sam da pokupim svu decu i da ga napustim. Sećam se da je bilo veče, zvala sam SOS telefon Odbora za ljudska prava, oni su mi u tom periodu već neko vreme bili podrška, bili uz mene. Mnogo mi je značilo da u takvoj situaciji imam s kim da popričam. Na kraju smo se izvukli iz tog pakla”, navodi ona.
Dodaje da posle svega nema stalno zaposlenje.
“Živimo uglavnom od socijalne pomoći za mene i decu, povremeno radim, ne biram posao, nije me sramota ni od metle, ni od krpe. Decu sam spasila, ne gledaju više fizičku i psihičku torturu, ne slušaju svađe. Niko me ne bije i šutira, niko me ne podcenjuje, ne vređa i ne ponižava. Sve ostalo ćemo postići i popraviti”, navodi Helena.
Naša druga sagovornica, zvaćemo je Silvija, priča za Vranje news kako je u braku sa suprugom - nasilnikom bila oko šest godina. Momenat početka nasilja sličan je kao kod prethodnog slučaja.
“Nasilje je počelo kada smo dobili prvo dete. Prvo sam dobijala šamare, nazivao me raznim pogrdnim rečima. Vremenom je postajao sve grublji. Šutiranje nogama, udaranje pesnicama bili su svakodnevica. Trpela sam dugo, čak su mi komšije, pa i roditelji i mnogi u mom okruženju govorili da sve to moram da trpim, da je to tako”, priča ova žena.
Dodaje da joj je suprug često govorio: “Unakaziću ti lice”. Što je na kraju i uradio.
“Nije taj intenzitet nasilja od starta bio odmah visok. Išlo je postepeno, ali se taj moj život pretvarao u pakao, malo-pomalo. Mislila sam u početku proći će, ali to je trajalo… Par dana, pa celu nedelju, pa mesec pa šest meseci pa godinu. I potom godinama.
Probudio bi me u pola noći, puštao preglasnu muziku. Onda bi krenuo da me bije, udara po celom telu. Deca su nam bila mala, vrištala su uvek u takvim situacijama.
Gledala sam da se uvek držim dece. Koliko sam njih štitila u tim situacijama, toliko sam se nadala da će kad ih privijem uz mene prestati, ali on je i dalje udarao, i to sve nas zajedno.
Iako je spavao sa mnom, tukao me je sve vreme, nazivao ponižavajućim pogrdnim imenima. Posle više godina maltretiranja i nasilja, pošto mi roditelji nisu dozvoljavali a slučaj prijavim policiji, obratila sam se SOS telefonu u Vranju”, navodi Silvija.
Ona se osmelila da čak ode i do prostorija Odbora za ljudska prava.
“Tu su me pitali da li zaista želim da ceo slučaj prijavim, na šta sam odgovorila potvrdno. I tada mi je celo telo bilo u modricama, bila sam izudarana od glave do pete, a oba moja deteta povređena, takođe zbog njegovih batina. Borila sam se, bila sam jaka, iako je ponovo posle toga počinio nasilje, maltretirao je moju ćerkicu. Tukli su je zajedno sa maćehom. Ponovo sam se u vezi s tim obratila SOS telefonu. Osećala sam se nezaštićeno - živim sa decom, primanja su mala, primam socijalnu pomoć, posla nema, nemam ni kuću, u velikim sam problemima, ali moram da budem jaka i da se borim za decu”, navodi ona.
Na kraju se osmelila da napusti dom i nasilničko okruženje.
“Apelujem na sve žene da ne dozvoljavaju da budu maltretirane, tučene. I da trpe nasilje. A pogotovo da ne dozvole da mala deca to gledaju. Da ne preživljavaju sve ono što su moja deca doživela. Ne dozvolite da budete žrtva, prijavite nasilje na vreme. Možda bih i ja, da se nisam osmelila da prijavim, do sad bila… ne žrtva… nego mrtva”, navodi Silvija.
Svedočenja žena iz ovog članka otkrivaju koliko je put izlaska iz nasilja složen, ali i koliko je hrabrost bitna i koliko je odvažnosti potrebno da se taj korak napravi.
Iza svake ispovesti stoji lična borba u kojoj strah, neizvesnost i osećaj nezaštićenosti često nadjačavaju nadu.
Ipak, upravo u trenucima kada odluče da potraže pomoć, otvara se prostor za promenu i novi početak.
Uloga institucija, ali i organizacija i neformalnih mreža podrške, pokazuje se kao ključna, iako ona nije uvek jednako dostupna svima.
Važno je da se o ovim temama govori odgovorno, uz puno poštovanje privatnosti i dostojanstva žena koje su preživele nasilje.
Njihove priče ne smeju biti svedene na senzaciju, već na poziv društvu da reaguje i prepozna problem na vreme.
Istovremeno, one svedoče o snazi, izdržljivosti i odlučnosti da se prekine krug nasilja.
Samo kroz razumevanje, solidarnost i efikasnu zaštitu moguće je stvoriti sigurnije okruženje za sve žene.
U nastaku je verzija teksta na albanskom jeziku.
Zërat e heshtjes: Rrëfimet e grave nga Vranja që i mbijetuan ferrit të dhunës
Në Vranjë dhe në bashkësitë lokale të jugut të skajshëm të Serbisë, prapa dyerve të mbyllura dhe heshtjes së përditshmërisë, fshihen historitë e grave që mbijetuan dhunën dhe vendosën të flasin. Edhe ato kujdesen për interesin e publikut, por edhe për drejtësinë dhe ndarjen përfundimtare me jetën e shndërruar në ferr.
Nën vellon e anonimitetit të plotë dhe mbrojtjes së grave që dikur ishin viktima, Vranje Newssjell zërat e tyre. Jo si statistikë, por si dëshmi të luftës, frikës, por edhe këmbënguljes.
Përmes përvojave të ndryshme të bashkëbisedueseve, vërehet se si duket rruga nga njohja e dhunës deri te përpjekja për tejkalimin e saj. Edhe pse secila prej tre historive të tre grave të ndryshme mbart rrethana unike, mes tyre gërshetohen tema të përbashkëta – heshtja, stigma, por edhe kërkimi për mbështetje dhe siguri.
Përmes këtyre historive shihet edhe roli i institucioneve, familjes dhe komunitetit lokal në procesin e rimëkëmbjes. Sa është mbështetja e disponueshme dhe sa mbetet e paarritshme, është një nga pyetjet kyçe që lind përmes rrëfimeve të tyre.Përkundër pengesave, historitë e këtyre grave zbulojnë një forcë dhe qëndrueshmëri të jashtëzakonshme. Përvojat e tyre dëshmojnë për rëndësinë e solidaritetit, mirëkuptimit dhe ndihmës në kohë. Të gjithë emrat në tekstin e mëposhtëm janë të shpikur, ndërsa historitë janë botuar në konsultim dhe me mbështetjen mentore të Komitetit për të Drejtat e Njeriut në Vranjë dhe aktivisteve të Telefonit SOS.
Historia e parë: Helena
Gazetaret kundër dhunës/NPNNjë nga gratë, do ta quajmë Helena, tregon për Vranje Newsse në rastin e saj dhuna filloi “menjëherë pas lindjes së vajzës”, dhe se me kalimin e kohës intensiteti i dhunës u rrit.“Disa gjëra të vogla çuan deri aty sa partneri im e goditi fëmijën, aq fort sa vajzës i rrodhi gjak nga hunda menjëherë. Kur u afrova për ta mbrojtur vajzën, ai më shkelmoi me këmbë, më goditi me duar në të gjithë trupin, sikur të isha ndonjë objekt. Në disa raste, fëmijën tim e rrahu edhe me rrip, për shkak të të cilit vajza u urinua disa herë nga frika,” thotë Helena.Partneri i saj ishte “konstantisht nën ndikimin e alkoolit”.“Në disa raste edhe më përdhunoi, dhe shumë herë më rrahu keq. Dinte të më rrihte e pastaj të më përdhunonte. Drejt fundit të asaj agonie, që zgjati dy-tri vite, gjatë të cilave i mbaja të gjithë fëmijët tanë me 5.500 dinarë në muaj, ai na injoronte, nuk na jepte para. Pastaj erdhi faza kur kërcënonte se do të na vriste të gjithëve,” shton ajo.Atëherë vendosi të thërriste policinë, rasti përfundoi në gjykatë, por kjo nuk e trembi dhunuesin.
“Kur pashë se si ishte puna, vendosa t’i marr të gjithë fëmijët dhe ta lija. Mbaj mend që ishte mbrëmje, thirra Telefonin SOS të Komitetit për të Drejtat e Njeriut. Më në fund u nxorëm nga ai ferr,” thotë ajo. Sot jeton me ndihmë sociale dhe punë të rastësishme. “Fëmijët i shpëtova, nuk shohin më torturë fizike dhe psikike. Çdo gjë tjetër do ta rregullojmë.
”Historia e dytë: Silvia
Bashkëbiseduesja jonë e dytë, do ta quajmë Silvia, tregon se ishte në martesë me dhunuesin rreth gjashtë vite.
“Dhuna filloi kur lindëm fëmijën e parë. Së pari filloi me shuplaka dhe fyerje. Me kalimin e kohës u bë më i ashpër. Shkelmat dhe goditjet me grushte ishin përditshmëri. Durrova gjatë, sepse fqinjët e madje edhe prindërit më thoshin se duhet të duroja, se kështu është kjo punë,” tregon Silvia.Bashkëshorti shpesh i thoshte: “Do të ta shëmtoj fytyrën”. Çka edhe e bëri.“Më zgjonte në mes të natës, lëshonte muzikë shumë të lartë. Pastaj fillonte të më rrihte. Fëmijët ishin të vegjël, bërtisnin gjithmonë. Sa i mbroja ata, aq shpresoja se kur t'i shtrëngoja pas vetes ai do të ndalonte, por ai na godiste të gjithëve bashkë.”Pasi prindërit nuk e lejonin ta denonconte rastin, ajo iu drejtua Telefonit SOS në Vranjë.
“Atje më pyetën nëse vërtet dëshiroja ta denoncoja rastin, dhe u përgjigja pozitivisht. Edhe atëherë trupi im ishte plot me nxirje, isha e rrahur nga koka te këmbët, dhe të dy fëmijët e mi ishin të lënduar nga goditjet e tij.”Sot ajo jeton e vetme me fëmijët me ndihmë sociale.“U bëj thirrje të gjitha grave që të mos lejojnë të keqtrajtohen. Dhe sidomos të mos lejojnë që fëmijët e vegjël ta shohin këtë. Mos lejoni të jeni viktimë, denonconi dhunën në kohë. Ndoshta edhe unë, po të mos kisha guxuar ta denoncoja, deri tani do të isha... jo viktimë... por e vdekur,” thotë Silvia.PërfundimDëshmitë e grave nga ky artikull zbulojnë se sa e ndërlikuar është rruga e daljes nga dhuna, por edhe sa e rëndësishme është guximi. Roli i institucioneve, por edhe i organizatave dhe rrjeteve mbështetëse, rezulton të jetë kyç. Është e rëndësishme që për këto tema të flitet me përgjegjësi, duke respektuar privatësinë dhe dinjitetin e grave. Historitë e tyre nuk guxojnë të reduktohen në sensacion, por duhet të jenë thirrje për shoqërinë që të reagojë dhe ta njohë problemin në kohë.
Projekat je podržan od strane Kabineta ministra zaduženog za pomirenje, regionalnu saradnju i društvenu stabilnost.
