Pojam Preševska dolina doneli Amerikanci FELJTON (33)

Najvažniji datumi srpsko-albanskih odnosa u periodu posle Slobodana Miloševića su 20. i 31. maj 2001. godine. Najpre je ovog prvog datuma pre dvadeset godina stavljena tačka na oružani sukob, koji je na jugu Srbije trajao nešto više od šest meseci, a potom je 31. maja država uspostavila suverenitet nad delom svoje teritorije koju su za to vreme pod kontrolom držali naoružani Albanci. Ova dva datuma od pre dvadeset godina otvorila su novu stranicu savremene istorije srpsko-albanskih odnosa i trajno obeležili međusobni položaj Srba i Albanaca, ne samo na jugu Srbije. Novinar iz Vranja Radoman Irić, koji se prirodom i karakterom srpsko albanskih odnosa bavi trideset pet godina, upustio se u rizik da nam slikom i rečju, kroz feljton koji objavljivljujemo svakog dana, predoči ključne događaje i ličnosti koje su obeležile srpsko-albansku društvenu scenu od sredine sedamdesetih godina prošlog veka, s akcentom na oružani sukob 2000/2001 godine.

Piše: Radoman Irić

Vranje - Nema nijednog udžbenika geografije, istorije, biologije u kome se područje od granice Severne Makedonije na jugu do Grdeličke klisure na severu naziva Preševska dolina.

Takođe, ova geografska odrednica, pojam, u formi u kojoj ga danas upotrebljavaju Albanci u Srbiji ne nalazi se ni u jednoj enciklopediji na srpskom jeziku.

Pojavom interneta u Vikipediji na engleskom dobili smo Presevo valley, a na albanskom Lugina e Presheves.

Na albanskom označava geografsko područje kome pripadaju opštine Bujanovac i Preševo, gde živi albanska većina.

U političkom žargonu pojedinci često tu ubrajaju i opštinu Medveđa.

Međutim, kada na Google-u ukucate pojam Preševska dolina dobićete nekoliko stotina odgovora, a svi dolaze od istog korpusa – od političkih predstavnika Albanaca iz Bujanovca i Preševa.

Oni su ovaj naziv prvi put upotrebili tokom incidenata na ovom području, februara 2001. godine. Od tada je, na albanskoj političkoj sceni, upotreba pojma „Preševska dolina“, postala mnogo više od geografskog sinonima za sve Albance u Srbiji.

Prof. dr Momčilo Zlatanović iz Vranja navodio je u svojim istraživačkim delim da je 1912. godine na tom prostoru postojala Preševska kaza (srez), koja je imala svoje geografske celine - Preševsku Moravicu (kotlina Moravice), Karadak (Preševski Karadak – planinski venac zapadno od Preševa), Rujan (planina na istoku) i deo Končuljske klisure.

"To je dakle tako u geografskoj nauci", navodi Zlatanović.

On dodaje da je prof. dr Jovan Trifunovski, veliki makedonski geograf, posle rata objavio knjigu Preševska Moravica u kojoj je pobrojao i opisao sva sela koja tu spadaju.

Na nju se nadovezuje Vranjska kotlina u koju se ubrajaju i bujanovačka sela.

Od geografa koji su ovaj kraj izučavali kroz istoriju nijedan ne koristi pojam Preševska dolina.

Toliko o naučnom stanovištu.

Pojam Preševska dolina je politička tekovina pobune Albanaca na jugu Srbije.

U političku terminologiju je uveden početkom februara 2001. godine, a „donele“ su ga američke diplomate koji su u interesu smanjenja međunacionalnih tenzija često boravili u Preševu i Bujanovcu.

To je, po okončanju ratnog sukoba, kratko i jasno objasnio Belgzim Kamberi, tada novinar i predsednik Odbora za ljudska prava iz Preševa, a danas direktor Instituta za socijalne politike „Musine Kokalari“ i direktor albanskog izdanja „Le mond Diplomatique“.

„Preševska dolina je pojam koji su ovde donele američke diplomate sa ciljem da bude izbalansirani kompromis između istočnog Kosova i juga Srbije", objasnio je Kamberi.

Politički lideri Albanaca juga Srbije prihvatili su formulaciju Preševska dolina, pa je ovaj pojam i danas u masovnoj i svakodnevnoj upotrebi“.

Otišlo se danas toliko daleko da nema nijednog obraćanja političkih lidera Albanaca, a da se ne upotrebi ovaj termin po nekoliko puta.

Osim toga izborne liste Albanaca za parlamentarne izbore nekoliko puta su u svom imenu imale Preševsku dolinu.

S druge strane Srbima sa juga smeta što se ovaj termin toliko odomaćio u političkoj, ali i svakodnevnoj komunikaciji.

Taj animozitet oni objašnjavaju činjenicom da Vranjskom kotlinom, iliti dolinom, prolaze glavni putni i železnički pravci koji povezuju Evropu, odnosno Srbiju s Makedonijom i Grčkom i Bliskim istokom.

Utoliko je kod njih Preševska dolina sinonim kojim Albanci izražavaju svoje teritorijalne pretenzije i najkraći put da se, koliko sutra, od juga Srbije napravi „paket“ koji će jednoga dana biti pripojen Kosovu.

Zato bi se oni danas mnogo čega odrekli, ali pojma Preševska dolina nikako.


Nastaviće se...

Prenošenje teksta ili delova teksta nije dozvoljeno bez kontaktiranja redakcije i odobrenja autora feljtona.

Najnovije vesti